Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı)
Sakarya Meydan Muharebesi, Turk Kurtulus Savasinin kader ani olarak kabul edilir. Hatti mudafaa yoktur, sathi mudafaa vardir doktriniyle yurutulen savas.
Özet Bilgi Tablosu
| Özellik | Detay |
|---|---|
| Destansı Muharebeler | Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı) |
| Tarih | 23 Ağustos – 13 Eylül 1921 |
| Konum | Polatlı & Haymana (Sakarya Havzası), Ankara (39.584, 32.147) |
| Taraflar, Komutanlar ve Kuvvet Dengesi | TBMM Ordusu (Batı Cephesi Kuvvetleri): Mustafa Kemal Atatürk & Fevzi Çakmak & İsmet İnönü (Kuvvet: 96,326, Kayıp: 37,090) · Yunanistan Krallığı (Küçük Asya Ordusu): General Anastasios Papulas (Kuvvet: 120,000, Kayıp: 42,000) |
| Hava Durumu | Yaz sicagi |
| Sonuç | Stratejik Türk Zaferi — Yunan Taarruz Gücü Kırıldı |
Taraflar, Komutanlar ve Kuvvet Dengesi
TBMM Ordusu (Batı Cephesi Kuvvetleri)
- Komutan
- Mustafa Kemal Atatürk & Fevzi Çakmak & İsmet İnönü
- Konum / Rol
- —
- Kuvvet
- 96,326
- Kayıp
- 37,090
Yunanistan Krallığı (Küçük Asya Ordusu)
- Komutan
- General Anastasios Papulas
- Konum / Rol
- —
- Kuvvet
- 120,000
- Kayıp
- 42,000
Tarihsel Önemi
22 gün 22 gece süren ve tümen/alay komutanlarının %70'inin şehit veya gazi olması nedeniyle 'Subaylar Savaşı' (Melhame-i Kübra) olarak anılan muharebe, 1683'ten beri süren Türk geri çekilişini sona erdirdi.
Sonuç
Stratejik Türk Zaferi — Yunan Taarruz Gücü Kırıldı
Muharebenin Kronolojik Safhaları
-
1. Temmuz 1921
Eskişehir Savunması ve Sakarya Hattına Çekilme
Kütahya-Eskişehir muharebelerinde Yunan ordusunun ilerleyişi, Türk savunmasının batıdaki mevzilerini tutmasını güçleştirdi. Eskişehir çevresindeki çarpışmalar ve karşı taarruzun ardından Türk komutanlığı, ordunun kuvvetini koruyacak yeni bir savunma düzenine yöneldi. Sakarya'nın doğusuna çekilme, Ankara'ya yaklaşan tehdidi karşılayacak birliklerin yeniden toplanmasına imkân verdi. Temmuz muharebeleri, Batı Cephesi'nin birliklerini ve ikmal imkânlarını yeniden düzenlemesini gerektiren ağır bir hazırlık safhasına dönüştü.
-
2. 10 Ağustos 1921
Kuzey Anadolu Harekâtı ve İkmal Güçlükleri
Yunan Kralı I. Konstantin, 10 Ağustos'ta birliklerini Sakarya Hattı'na taarruz etmeye yöneltti. Yunan ordusu düşmanla temas kurmadan önce dokuz gün boyunca zorlu bir intikal icra etti. Bu yürüyüş, su ve yiyeceğin son derece kıt olduğu Kuzey Anadolu üzerinden yapılan bir kuşatma manevrasını kapsıyordu. İlerleyen Yunan piyadesi su ve mısır ihtiyacını Türk köylerinden zorla temin etmek zorunda kaldı. Zorlu arazi şartları nakil hayvanlarının ölmesine ve ağır topların hareketinin aksamasına yol açtı.
-
3. 23 Ağustos 1921
Polatlı Karargâhı ve Gök Nehri Teması
Yunan kuvvetlerinin Gök Nehri'nin güneyindeki ileri Türk mevzileriyle temas sağlamasıyla 23 Ağustos'ta muharebe resmen başladı. Türk Genelkurmayı, harekât merkezini Sakarya Nehri kıyısının birkaç mil doğusundaki demiryolu üzerinde yer alan Polatlı'da tesis etti. Türk komutası savunma hattını Polatlı yakınlarından Sakarya ile Gök Nehri'nin birleştiği noktaya ve oradan nehir çizgisi boyunca doğuya uzanan sarp sırtlara kurarak arazinin sunduğu doğal engellerden azami ölçüde yararlandı.
-
4. 26 Ağustos 1921
Gök Nehri Taarruzu ve Sırtlardaki Muharebeler
Yunan ordusu 26 Ağustos'ta bütün cephe hattı boyunca taarruza kalktı. Sığ durumdaki Gök Nehri'ni geçen Yunan piyadesi, her tepe ve sırtın müstahkem siperlere ve yoğun ateşe karşı hücumla zapt edilmek zorunda olduğu yüksek arazilere doğru adım adım çatışarak tırmandı. Nehrin sarp kıyıları ve gerideki kayalık tepeler üzerinde Türk savunması şiddetli bir ateş uyguladı. Yüz kilometreyi aşan cephe hattı boyunca çatışmalar siper ve engebeli arazi üzerinde göğüs göğüse bir mücadeleye dönüştü.
-
5. 2 Eylül 1921
Çal Dağı'nın Düşüşü ve Ankara Üzerindeki Tehdit
Kilit nitelikteki Çal Dağı'nın hâkim yükseltileri 2 Eylül itibarıyla Yunan kuvvetlerinin denetimine geçti. Türk sol kanadını kuşatma girişimi başarısızlığa uğrayınca çatışma piyade, makineli tüfek ve topçunun cepheden şiddetli çarpışmasına dönüştü. Yunan birlikleri merkezden ana taarruzlarını sürdürerek Türk ikinci savunma hattını yardı ve on günde yaklaşık on altı kilometre ilerledi. Hatta kimi öncü unsurlar Ankara şehrine elli kilometre kadar yaklaşarak harekâtın en ileri noktasına ulaştı.
-
6. Eylül 1921
Türk Süvari Akınları ve İkmal Hatlarının Kesilmesi
Muharebe günlerinde Türk süvarisinin cephe gerisine yönelik akınları ve irtibat hatlarına yaptığı baskınlar nedeniyle Yunan cephesine günlerce ne yiyecek ne de cephane ulaştırılabildi. Bütün birliklerini savaşa süren Yunan ordusunun aksine, Türk tarafında ilan edilen seferberlikle taze erler cepheye akmaya devam etti. Haymana ile Polatlı bölgesini kapsayan hatta Yunan saldırısının ivmesi kırıldı ve lojistiğin çökmesiyle birlikte çatışmalarda geçici bir duraklama evresi ortaya çıktı.
-
7. 10–13 Eylül 1921
Genel Karşı Taarruz ve Sakarya Doğusunun Geri Alınması
Türk ordusu, Yunan kuvvetlerinin taarruz gücünün aşınmasının ardından 10 Eylül'de genel karşı taarruza geçti. Daha önce savunmanın sürdürülmesine ayrılan kuvvetler bu kez inisiyatifi ele almak için kullanıldı. Yunan ordusu bulunduğu hatlarda kalma imkânını yitirerek Sakarya'nın batısına çekildi. 13 Eylül'e gelindiğinde nehrin doğusundaki muharebe sona ermişti. Böylece cephedeki taktik geri çekilmelerle sürdürülen savunma, Türk ordusunun üstünlüğü yeniden ele geçirdiği bir sonuca bağlandı.
-
8. 14 Eylül 1921 sonrası
Muharebe Sonrası Takip ve Yunan Ordusunun Geri Çekilişi
Sakarya'nın doğusundaki muharebe 13 Eylül'de sona erdikten sonra cephe hareketi takip ve geri çekilme safhasına dönüştü. Yunan birlikleri Eskişehir-Afyon doğrultusundaki hatlarına yönelirken Türk kuvvetleri yeniden kazanılan sahada ilerlemeyi ve birliklerin durumunu gözetmek zorundaydı. 14 Eylül'den itibaren sonraki harekât, yeniden mevzilenme ve takip çerçevesinde sürdü. Uzun çarpışmaların bıraktığı ikmal güçlükleri ve kuvvet kayıpları, elde edilen başarının ne ölçüde ilerletilebileceğini belirleyen koşullardı.
-
9. 20–24 Eylül 1921
Türk Takip Harekâtı ve Batı Kasabalarının Kurtuluşu
Yunan ordusunun geri çekilmesinden sonra Türk kuvvetleri kaybettikleri yerleri süratle geri almaya başladı. Türk birlikleri 20 Eylül'de Sivrihisar'ı, 22 Eylül'de Aziziye'yi ve 24 Eylül'de Bolvadin ile Çay kasabalarını yeniden ele geçirdi. Sakarya'daki bu ricat, Yunan tarafının Türkiye'ye silah zoruyla şart dayatma hayallerini tamamen bitirdi. Türk ordusu açısından muharebe, işgalcileri Anadolu topraklarından tamamen söküp atacak genel harekâtın en tayin edici dönüm noktası oldu.
Sık Sorulan Sorular
Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı) ne zaman ve nerede gerçekleşti, sonucu ne oldu?
Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı), 23 Ağustos – 13 Eylül 1921 tarihinde Polatlı & Haymana (Sakarya Havzası), Ankara konumunda gerçekleşti ve Stratejik Türk Zaferi — Yunan Taarruz Gücü Kırıldı ile sonuçlandı.
Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı) muharebesinde komutanlar ve asker sayıları neydi?
TBMM Ordusu (Batı Cephesi Kuvvetleri): Mustafa Kemal Atatürk & Fevzi Çakmak & İsmet İnönü (Kuvvet: 96,326, Kayıp: 37,090) · Yunanistan Krallığı (Küçük Asya Ordusu): General Anastasios Papulas (Kuvvet: 120,000, Kayıp: 42,000)
Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı) neden tarihsel açıdan önemlidir?
22 gün 22 gece süren ve tümen/alay komutanlarının %70'inin şehit veya gazi olması nedeniyle 'Subaylar Savaşı' (Melhame-i Kübra) olarak anılan muharebe, 1683'ten beri süren Türk geri çekilişini sona erdirdi.