Destansı Muharebeler Tarih: 19 Şubat 1915 - 9 Ocak 1916 Konum: Gelibolu Yarımadası Hava Durumu: Değişken, bazen yağmurlu

Çanakkale Savaşı

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın İtilaf kuvvetlerine karşı kazandığı muhteşem savunma zaferi.

Çanakkale Savaşı

Özet Bilgi Tablosu

ÖzellikDetay
Destansı MuharebelerÇanakkale Savaşı
Tarih19 Şubat 1915 - 9 Ocak 1916
KonumGelibolu Yarımadası (40.05, 26.41)
Taraflar, Komutanlar ve Kuvvet DengesiOsmanlı İmparatorluğu: Mustafa Kemal, Enver Paşa (Kuvvet: 315,000, Kayıp: 253,000) · İtilaf Devletleri: Ian Hamilton (Kuvvet: 489,000, Kayıp: 252,000)
Hava DurumuDeğişken, bazen yağmurlu
SonuçOsmanlı Zaferi

Taraflar, Komutanlar ve Kuvvet Dengesi

Osmanlı İmparatorluğu

Komutan
Mustafa Kemal, Enver Paşa
Konum / Rol
Savunan
Kuvvet
315,000
Kayıp
253,000

İtilaf Devletleri

Komutan
Ian Hamilton
Konum / Rol
Saldıran
Kuvvet
489,000
Kayıp
252,000

Tarihsel Önemi

Mustafa Kemal burada ün kazandı. Osmanlı'nın son büyük zaferi.

Sonuç

Osmanlı Zaferi

Muharebenin Kronolojik Safhaları

  1. 1. 19–25 Şubat 1915

    Çanakkale Boğazı Dış Tabyalarının Bombardımanı

    İtilaf Devletleri, Osmanlı başkenti İstanbul'a ulaşarak Boğazları açmak ve Rusya'ya ikmal yolu sağlamak amacıyla Çanakkale Boğazı'na yönelik deniz harekâtını başlattı. 19 Şubat 1915'te aralarında HMS Queen Elizabeth zırhlısının da yer aldığı İngiliz-Fransız filosu, Boğaz girişindeki Osmanlı kıyı bataryalarını uzun menzilli top ateşine tuttu. Kötü hava koşulları harekâtı yavaşlatsa da 25 Şubat'a gelindiğinde dış tabyalar tahrip edildi ve Boğaz girişi mayınlardan temizlendi. Kumkale ve Seddülbahir'e çıkan Kraliyet Deniz Piyadeleri buradaki topları imha ederken donanma ateşi iç bataryalara yöneldi. Ancak hareketli Osmanlı bataryaları mayın tarama gemilerini tehdit etmeyi sürdürdü.

  2. 2. 18 Mart 1915

    18 Mart Boğaz Harekâtı ve Deniz Bozgunu

    18 Mart 1915 sabahı İtilaf filosu, Boğaz'ın en dar noktasını zorlamak amacıyla 18 zırhlı, kruvazörler ve muhriplerle büyük taarruzu başlattı. Osmanlı kıyı bataryalarının ateşi altında ilerleyen mayın tarama gemileri mayın hatlarını temizlemeye çalıştı. Saat 14.00 civarında tabyaların iletişimi kesilip savunma ateşi zayıflasa da Nusret mayın gemisinin gizlice döktüğü mayın hattı savaşın kaderini belirledi. Fransız zırhlısı Bouvet bir mayına çarparak iki dakika içinde battı. Ardından HMS Irresistible ve HMS Inflexible mayınlara çarptı; Irresistible batarken Inflexible ağır hasar alarak geri çekilmek zorunda kaldı. Kurtarma girişiminde bulunan HMS Ocean da mayına çarparak battı. Ağır kayıplar üzerine Amiral de Robeck harekâtı durdurdu.

  3. 3. 25 Nisan 1915

    Arıburnu ve Anzak Koyu Çıkarması

    25 Nisan 1915 sabahı Korgeneral William Birdwood komutasındaki yaklaşık 25.000 kişilik ANZAC kuvveti, Gelibolu Yarımadası'nın Ege kıyısındaki Arıburnu ve civarına çıkarma başlattı. 3. Avustralya Piyade Tugayı öncü örtme kuvveti olarak kıyıya çıktı; amaç süratle iç kısımlara ilerleyip Gun Ridge ve Sarı Bayır hattını ele geçirmek ve Kilitbahir'deki Osmanlı birliklerinin ikmal hatlarını kesmekti. Ancak Arıburnu sırtlarında Yüzbaşı Faik ve 27. Alay birliklerinin karşı koyması ve arazinin engebeli yapısı İtilaf ilerleyişini durdurdu. Çıkarmanın başlangıcında yaşanan kargaşa ve ağır kayıplar nedeniyle Birdwood kuvvetlerini geri çekmeyi düşündü; fakat denizaltı başarı raporlarının etkisiyle kıyıda tutunarak savunma hattını tahkim etmeye karar verdi.

  4. 4. 25–26 Nisan 1915

    Seddülbahir ve Helles Burnu Çıkarmaları

    Tümgeneral Aylmer Hunter-Weston komutasındaki İngiliz 29. Tümeni, 25 Nisan 1915'te yarımadanın güney ucundaki Helles Burnu'nda beş ayrı kumsala çıkarma başlattı. Ana taarruz Seddülbahir Kalesi'nin altındaki V Sahili ile W Sahili'ne yöneldi. V Sahili'ne kömür gemisi SS River Clyde ile yanaşan Kraliyet Munster ve Hampshire taburları, tepelerdeki Osmanlı mevzilerinin yoğun makinalı tüfek ve tüfek ateşi altında çok ağır kayıplar verdi. Yahya Çavuş komutasındaki Osmanlı mangalarının tepe mevzilerinde gösterdiği savunma, İtilaf askerlerini sahilde mıhladı. Seddülbahir köyü ancak 26 Nisan'da büyük çatışmaların ardından ele geçirilebildi. İtilaf komutanlığı sahildeki momentumu kaybederken Osmanlı takviyeleri savunma hattını hızla sağlamlaştırdı.

  5. 5. 28 Nisan 1915

    Birinci Kirte Muharebesi

    28 Nisan 1915'te Müttefik kuvvetleri, Kirte köyünü ele geçirmek amacıyla Birinci Kirte Muharebesi'ni başlattı. Hunter-Weston'ın hazırladığı taarruz planı aşırı karmaşıktı ve sahadaki birlik komutanlarına yeterince iletilemedi. Sahil çıkarmalarında ve Seddülbahir köyü çatışmalarında büyük kayıplar vermiş olan 29. Tümen birlikleri fiziksel ve manevi olarak yıpranmış durumdaydı. İtilaf kuvvetleri sağ kanatta Fransız birlikleriyle birlikte Kirte yönünde ilerlemeye çalıştı. Ancak iyi mevzilenmiş Osmanlı savunması, İtilaf birliklerinin ilerleyişini Helles Burnu ile Kirte köyü arasında saat 18.00 civarında kesin olarak durdurdu. Yaklaşık 3.000 kayıp veren Müttefiklerin hızlı zafer umutları tükenerek cephe siper savaşına dönüştü.

  6. 6. 6–8 Mayıs 1915

    İkinci Kirte Muharebesi

    İtilaf Başkomutanı Hamilton, Anzak bölgesinin emniyette olduğunu düşünerek Avustralya ve Yeni Zelanda tugaylarını Helles cephesine kaydırdı ve 6 Mayıs'ta İkinci Kirte Muharebesi'ni başlattı. 20.000 kişilik İtilaf gücünün hedefi Kirte köyü ve Alçıtepe (Achi Baba) yükseltisini ele geçirmekti. İngiliz ve Fransız kuvvetleri derin vadilerle ayrılmış sırtlar boyunca ilerlemeye çalıştı; ancak Osmanlı siperlerinden gelen yoğun topçu ve makinalı tüfek ateşi saldırıyı durdurdu. 8 Mayıs'ta Yeni Zelandalılar Krithia mahmuzunda ilerleyip köyün hemen güneyine ulaştı, Avustralya 2. Tugayı da taarruza katıldı. Buna rağmen Osmanlı savunması aşılamadı ve Alçıtepe ele geçirilemeyerek İtilaf kuvvetleri ağır kayıplarla geri çekildi.

  7. 7. 19 Mayıs 1915

    19 Mayıs Osmanlı Karşı Taarruzu

    19 Mayıs 1915'te 42.000 kişilik Osmanlı kuvveti, Anzak Koyu'ndaki 17.000 kişilik Avustralya ve Yeni Zelanda birliğini denize dökmek amacıyla geniş çaplı bir karşı taarruz başlattı. Osmanlı planı baskın ve sayı üstünlüğüne dayanıyordu; ancak 18 Mayıs'ta keşif yapan İngiliz uçakları bu hazırlıkları tespit etti. Hazırlıklı olan Anzak siperlerinden açılan yoğun makinalı tüfek ve tüfek ateşi sonucunda Osmanlı birlikleri yaklaşık 3.000 ölü dahil 13.000 kayıp vererek taarruzu durdurmak zorunda kaldı. Anzak kayıpları ise 160 ölü ve 468 yaralıydı. Tarafsız bölgede kalan binlerce cenazenin defnedilmesi amacıyla 24 Mayıs'ta ateşkes ilan edildi ve iki taraf siper savaşı ile tahkimat faaliyetlerine odaklanmaya başladı.

  8. 8. 4 Haziran 1915

    Üçüncü Kirte Muharebesi

    Helles sektöründe her iki tarafın yoğun siper kazılarıyla kilitlenen cephede, İtilaf ordusu 4 Haziran 1915'te Kirte ve Alçıtepe'yi (Achi Baba) ele geçirmek için Üçüncü Kirte Muharebesi'ni başlattı. Taarruza 29. Tümen, Kraliyet Deniz Tümeni, 42. Tümen ve iki Fransız tümeni katıldı. Yoğun topçu hazırlığının ardından başlayan piyade hücumu, Osmanlı tahkimatları ve karşı taarruzları karşısında kırıldı. İngilizler 20.000 askerden 4.500'ünü, Fransızlar ise 10.000 askerden 2.000'ini kaybetti; Osmanlı kayıpları ise 9.000 ile 10.000 civarındaydı. Kesin bir yarma harekâtı gerçekleştirme imkânı tamamen ortadan kalktı ve muharebe hedeflerin yüz metrelerle ölçüldüğü yıpratıcı bir siper savaşına dönüştü.

  9. 9. 28 Haziran – 5 Temmuz 1915

    Zığındere Muharebesi ve Helles Çatışmaları

    Helles cephesindeki tıkanıklığı aşmak amacıyla yeni gelen 52. (Lowland) Tümeni'nin katılımıyla 28 Haziran 1915'te Zığındere (Gully Ravine) Muharebesi başlatıldı. İngiliz birlikleri Ege Denizi kıyısındaki sol kanatta yerel bir başarı kazanarak Osmanlı mevzilerini geriye itti ve hattı ileri taşıdı. Sanders savunmadaki başarıyı Faik Paşa ve Albay Refet'e atfetti. 30 Haziran'da Fransız komutan Gouraud yaralanarak komutayı Bailloud'ya devretti. 1 ile 5 Temmuz tarihleri arasında Osmanlı birlikleri kaybedilen siperleri geri almak için defalarca şiddetli karşı taarruzlar düzenledi ancak İngiliz savunma hatlarını aşamadı. Temmuz ayındaki muharebelerde her iki taraf da ağır insan zayiatı verdi.

  10. 10. Ağustos 1915

    Suvla Koyu Çıkarması

    Güneydeki kilitlenmeyi aşmak isteyen General Hamilton, Sarı Bayır sırtlarını ele geçirmek ve Conkbayırı'nı kontrol altına almak amacıyla Ağustos Taarruzu'nu planladı. Bu planın ana parçası olarak İngiliz IX. Kolordusu'na bağlı iki taze piyade tümeninin Anzak'ın 8 km kuzeyindeki Suvla Koyu'na çıkarılması kararlaştırıldı. Suvla'ya çıkan kuvvetlerin kuzeybatıdan Sarı Bayır'a doğru ilerleyerek Anzak'taki taarruzu desteklemesi ve Osmanlı savunmasını kuşatması öngörülüyordu. 6 Ağustos 1915 gecesi başlayan çıkarma harekâtı ilk aşamada zayıf Osmanlı direnişiyle karşılaştı. Ancak İtilaf komuta kademesinin tereddütleri ve intikaldeki yavaşlık, Osmanlı takviyelerinin bölgeye yetişmesine ve yüksek tepeleri tutmasına imkân verdi.

  11. 11. Ağustos 1915

    Conkbayırı Muharebesi

    Ağustos Taarruzu kapsamında Yeni Zelanda Piyade Tugayı, Sarı Bayır sıradağlarının kilit zirvelerinden Conkbayırı'nı ele geçirmek için Rhododendron Sırtı, Apex ve Farm üzerinden çetin bir tırmanış ve taarruz başlattı. Aynı anda 3. Hafif Süvari Tugayı The Nek üzerinden Baby 700'e hücum ederken, 29. Hint Tugayı ve Avustralya 4. Tugayı Tepe 971'e yöneldi. Yeni Zelandalılar zirve hattına ulaşmayı başarsa da Osmanlı kuvvetlerinin tepelerden yönelttiği şiddetli direniş ve karşı saldırılar durumu kritik bir noktaya getirdi. Yarbay Mustafa Kemal'in bizzat yönettiği süngü hücumu ve taarruzlar neticesinde İtilaf birlikleri Conkbayırı zirvesinden tamamen sökülüp atıldı ve müttefiklerin harekâtı kesin bir yenilgiyle sonuçlandı.

  12. 12. 8–9 Ocak 1916

    Helles Tahliyesi ve Gelibolu Harekâtının Sonu

    Ağustos taarruzunun başarısızlığı, sert kış şartları ve artan hastalıklar neticesinde İtilaf ordusu Gelibolu'dan çekilme kararı aldı. Anzak ve Suvla'nın boşaltılmasının ardından son operasyon Helles sektöründe icra edildi. 8–9 Ocak 1916 gecesi son İngiliz ve Fransız birlikleri Helles Burnu'ndan gizlice tahliye edildi. Çekilme sırasında kullanılamaz durumdaki 15 İngiliz ve 6 Fransız topu parçalanarak imha edildi, yüzlerce at Osmanlıların eline geçmemesi için itlaf edildi ve büyük miktarda mühimmat geride bırakıldı. Erken patlayan bir cephanelik enkazı nedeniyle bir denizci hayatını kaybetti. Şafaktan hemen sonra Osmanlı kuvvetleri Helles'i tamamen geri alarak Çanakkale seferini kesin zaferle sonlandırdı.

Sık Sorulan Sorular

Çanakkale Savaşı ne zaman ve nerede gerçekleşti, sonucu ne oldu?

Çanakkale Savaşı, 19 Şubat 1915 - 9 Ocak 1916 tarihinde Gelibolu Yarımadası konumunda gerçekleşti ve Osmanlı Zaferi ile sonuçlandı.

Çanakkale Savaşı muharebesinde komutanlar ve asker sayıları neydi?

Osmanlı İmparatorluğu: Mustafa Kemal, Enver Paşa (Kuvvet: 315,000, Kayıp: 253,000) · İtilaf Devletleri: Ian Hamilton (Kuvvet: 489,000, Kayıp: 252,000)

Çanakkale Savaşı neden tarihsel açıdan önemlidir?

Mustafa Kemal burada ün kazandı. Osmanlı'nın son büyük zaferi.

İnteraktif Savaş Oynanışı & 3B Haritayı Aç → Tüm 136 Muharebe Arşivi

Benzer Tarihi Muharebeler